Χωροταξικό του Τουρισμού: Γιατί θεωρείται αναγκαίο το νέο μοντέλο ανάπτυξης και ποια σημεία ανοίγουν συζητήσεις
ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΙΡΗΝΗ ΧΑΛΚΙΤΗ
Τα τελευταία χρόνια τα νησιά του Αιγαίου βρίσκονται αντιμέτωπα με ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις, καθώς η τουριστική ανάπτυξη αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς από εκείνους που μπορούν να αντέξουν πολλές τοπικές υποδομές. Η λειψυδρία σε αρκετούς νησιωτικούς προορισμούς, τα προβλήματα σε δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, οι παλιές ή ανεπαρκείς λιμενικές εγκαταστάσεις, αλλά και οι ζημιές που έχουν προκαλέσει τα τελευταία χρόνια ακραία καιρικά φαινόμενα και θεομηνίες, αναδεικνύουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την τουριστική ανάπτυξη, αλλά κυρίως το κατά πόσο τα νησιά μπορούν να τη στηρίξουν με ασφάλεια και βιωσιμότητα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ανάγκη για ένα νέο χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό θεωρείται πλέον από πολλούς όχι απλώς αναγκαία, αλλά καθυστερημένη.
Σε μια περίοδο, όπου ο ελληνικός τουρισμός συνεχίζει να καταγράφει υψηλές επιδόσεις, αλλά ταυτόχρονα αυξάνονται οι πιέσεις σε νησιά, υποδομές και φυσικούς πόρους, η κυβέρνηση φέρνει σε δημόσια διαβούλευση το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό.
Πρόκειται ουσιαστικά για το νέο «μοντέλο χάρτη» της τουριστικής ανάπτυξης της χώρας. Ένα πλαίσιο που επιχειρεί να καθορίσει πού μπορεί να αναπτυχθεί ο τουρισμός, με ποιους όρους, σε ποιες περιοχές θα μπαίνουν περιορισμοί και ποιες μορφές επενδύσεων θα προωθούνται τα επόμενα χρόνια.
Η δημόσια διαβούλευση θα διαρκέσει έως τις 25 Ιουνίου και ήδη το σχέδιο προκαλεί έντονο ενδιαφέρον, αλλά και αντιδράσεις, καθώς αγγίζει κρίσιμα ζητήματα όπως η εκτός σχεδίου δόμηση, οι μεγάλες τουριστικές επενδύσεις, η προστασία των νησιών και η φέρουσα ικανότητα δημοφιλών προορισμών.
Τι είναι το νέο χωροταξικό του τουρισμού
Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό αποτελεί ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο που καθορίζει τις βασικές κατευθύνσεις για τη χωρική οργάνωση του τουρισμού στην Ελλάδα. Στόχος του είναι να συνδυαστεί η τουριστική ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος, τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών και τη διατήρηση του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος της χώρας.
Το προηγούμενο χωροταξικό πλαίσιο είχε θεσμοθετηθεί το 2009, όμως ακυρώθηκε αργότερα από το Συμβούλιο της Επικρατείας για διαδικαστικούς λόγους. Έτσι, για πολλά χρόνια η χώρα λειτουργούσε χωρίς ένα ολοκληρωμένο και σύγχρονο εργαλείο χωρικού σχεδιασμού για τον τουρισμό.
Τι προβλέπει το νέο σχέδιο – Κατηγοριοποίηση περιοχών
Το νέο πλαίσιο χωρίζει τη χώρα σε διαφορετικές κατηγορίες τουριστικών περιοχών: περιοχές με υψηλή τουριστική πίεση, αναπτυσσόμενες περιοχές, μικρά νησιά, ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, προστατευόμενες ζώνες και ευαίσθητα οικοσυστήματα.
Με βάση αυτή την κατηγοριοποίηση, θα καθορίζονται διαφορετικοί κανόνες δόμησης και ανάπτυξης.
Περιορισμοί σε κορεσμένους προορισμούς
Για πρώτη φορά επιχειρείται πιο σαφής αντιμετώπιση του φαινομένου του υπερτουρισμού. Σε περιοχές που ήδη αντιμετωπίζουν πίεση σε υποδομές, νερό, ενέργεια και διαχείριση απορριμμάτων, εξετάζονται περιορισμοί στην περαιτέρω αύξηση των τουριστικών κλινών και αυστηρότεροι όροι ανάπτυξης.
Έμφαση στη βιώσιμη ανάπτυξη
Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νέο χωροταξικό ως εργαλείο βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης, δίνοντας έμφαση: στην ανθεκτικότητα των προορισμών, στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, στην προστασία φυσικών και πολιτιστικών πόρων, και στη σύνδεση του τουρισμού με σύγχρονες υποδομές.
Στο σχεδιασμό εντάσσονται επίσης ζητήματα όπως: μεταφορές, ψηφιακές υποδομές, αποχέτευση, διαχείριση υδάτων και απορριμμάτων.
Προώθηση ειδικών μορφών τουρισμού
Το νέο μοντέλο επιδιώκει να ενισχύσει μορφές τουρισμού πέρα από το κλασικό «ήλιος και θάλασσα», όπως: καταδυτικός τουρισμός, συνεδριακός, αγροτουρισμός, πολιτιστικός, ορεινός, γαστρονομικός και θρησκευτικός τουρισμός.
Στόχος είναι η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και η ανάπτυξη νέων προορισμών.
Προώθηση οργανωμένων τουριστικών επενδύσεων
Το πλαίσιο ευνοεί οργανωμένες μορφές τουριστικής ανάπτυξης, όπως: σύνθετα τουριστικά καταλύματα, μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες, τουριστικά λιμάνια και μαρίνες, οργανωμένα resorts υψηλών προδιαγραφών.
Τα θετικά σημεία του νέου χωροταξικού
Μπαίνουν κανόνες σε μια άναρχη ανάπτυξη .
Για χρόνια η τουριστική ανάπτυξη σε πολλές περιοχές γινόταν χωρίς σαφές στρατηγικό πλαίσιο. Το νέο χωροταξικό επιχειρεί να δημιουργήσει πιο ξεκάθαρους κανόνες και μεγαλύτερη προβλεψιμότητα τόσο για τις τοπικές κοινωνίες όσο και για τις επενδύσεις.
Αναγνωρίζεται η έννοια της φέρουσας ικανότητας
Το γεγονός ότι το κράτος αναγνωρίζει πλέον ανοιχτά πως ορισμένοι προορισμοί έχουν φτάσει στα όριά τους θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον αριθμό των επισκεπτών, αλλά και το αν αντέχουν οι υποδομές, το περιβάλλον, οι τοπικές κοινωνίες, και η ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Ευκαιρίες για λιγότερο προβεβλημένες περιοχές
Η ενίσχυση ειδικών μορφών τουρισμού μπορεί να δώσει αναπτυξιακή ώθηση σε μικρότερα νησιά, ορεινές περιοχές και προορισμούς που μέχρι σήμερα βρίσκονταν εκτός τουριστικού χάρτη.
Για νησιά του Νοτίου Αιγαίου, όπως η Κάλυμνος, η έμφαση σε δραστηριότητες όπως η αναρρίχηση ή ο καταδυτικός τουρισμός μπορεί να δημιουργήσει πιο ποιοτικό και πολυεπίπεδο τουριστικό προϊόν.
Τα «τρωτά» σημεία και οι συζητήσεις που ανοίγουν
Ο φόβος υπερενίσχυσης των μεγάλων επενδύσεων
Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής είναι ότι, ενώ αυστηροποιούνται οι κανόνες για τη μικρή διάσπαρτη δόμηση, την ίδια στιγμή διευκολύνονται μεγάλες οργανωμένες τουριστικές επενδύσεις. Πολλοί εκφράζουν φόβους ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συγκέντρωση της τουριστικής ανάπτυξης σε λίγους μεγάλους επενδυτές, περιορίζοντας τις δυνατότητες μικρότερων επιχειρήσεων και τοπικών ιδιοκτητών.
Ανησυχίες για τις προστατευόμενες περιοχές
Παρά τη ρητορική περί βιωσιμότητας, περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικές κοινωνίες εκφράζουν ανησυχίες για το ενδεχόμενο να συνεχιστεί η ανάπτυξη μεγάλων τουριστικών εγκαταστάσεων ακόμη και κοντά σε προστατευόμενες περιοχές.
Ο κίνδυνος αλλοίωσης της φυσιογνωμίας των νησιών
Το μεγάλο ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν η ανάπτυξη θα παραμείνει συμβατή με τον χαρακτήρα των τοπικών κοινωνιών ή αν ορισμένοι προορισμοί θα οδηγηθούν σε ένα μοντέλο υπερσυγκέντρωσης τουρισμού και μαζικής εκμετάλλευσης.
Σε αρκετές περιοχές υπάρχει ήδη ανησυχία ότι η υπερβολική τουριστική ανάπτυξη αυξάνει το κόστος ζωής, περιορίζει τη διαθεσιμότητα κατοικίας, πιέζει τους φυσικούς πόρους, και αλλάζει την καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων.
Το μεγάλο στοίχημα
Το νέο χωροταξικό για τον τουρισμό δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ή πολεοδομικό εργαλείο. Είναι ουσιαστικά μια πολιτική επιλογή για το πώς θέλει η χώρα να αναπτυχθεί τουριστικά τα επόμενα χρόνια.
Το αν θα πετύχει, δεν θα κριθεί μόνο από τους κανόνες που θα γραφτούν στο χαρτί, αλλά από το αν θα εφαρμοστούν στην πράξη και από το αν θα καταφέρουν να ισορροπήσουν: την ανάπτυξη, την προστασία του περιβάλλοντος, την ποιότητα ζωής των κατοίκων, και τη βιωσιμότητα των ίδιων των προορισμών.