Η Επιτροπή για το Οικογενειακό Δίκαιο και τη Συναινετική Συνεπιμέλεια επαναλαμβάνει με έμφαση ότι το δικαίωμα των παιδιών να ακούγονται από τις δικαστικές αρχές αποτελεί θεμελιώδη εγγύηση για την προστασία του συμφέροντός τους και αναπόσπαστο στοιχείο κάθε σύγχρονου, παιδοκεντρικού συστήματος δικαιοσύνης.
Το δικαίωμα αυτό κατοχυρώνεται τόσο στο ελληνικό οικογενειακό δίκαιο όσο και στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, δεσμεύοντας τη χώρα μας να διασφαλίζει ουσιαστικά τη συμμετοχή των ανηλίκων σε διαδικασίες που τους αφορούν. Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή του δικαιώματος αυτού παραμένει ελλιπής, ιδίως μετά τις στρεβλώσεις που έχουν προκύψει στο πεδίο του οικογενειακού δικαίου τα τελευταία έτη.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου με την απόφαση Μ.Ρ. κ.ά. κατά Ελλάδος (09.09.2025), επειδή ελληνικό δικαστήριο παρέλειψε να ακούσει τη γνώμη δύο ανήλικων παιδιών πριν αποφανθεί για κρίσιμο ζήτημα επιμέλειας. Το Δικαστήριο του Στρασβούργου υπογράμμισε ότι η μη εξέταση της δυνατότητας ακρόασης των παιδιών συνιστά σοβαρή παράλειψη, ιδίως όταν η γνώμη τους είναι καθοριστική για τη διαμόρφωση της δικανικής κρίσης, και επιδίκασε αποζημίωση για ηθική βλάβη.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει με τον πλέον σαφή τρόπο τα διαρθρωτικά προβλήματα του ελληνικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης σε οικογενειακές υποθέσεις. Στη χώρα μας εξακολουθεί να απουσιάζει ένα ολοκληρωμένο σύστημα οικογενειακών δικαστηρίων, το οποίο να λειτουργεί με τη συνδρομή κοινωνικών υπηρεσιών και ειδικών ψυχικής υγείας, μέσω της κατάρτισης κοινωνικού φακέλου για κάθε υπόθεση. Ως εκ τούτου, η ακρόαση των παιδιών συχνά αποτελεί το μοναδικό ουσιαστικό εργαλείο για τη διάγνωση του πραγματικού τους συμφέροντος.
Η Επιτροπή τονίζει ότι η συναινετική συνεπιμέλεια δεν μπορεί να εφαρμόζεται αποκομμένη από τις θεμελιώδεις εγγυήσεις προστασίας των παιδιών. Αντιθέτως, προϋποθέτει ενεργή ακρόαση, σεβασμό της προσωπικότητας των ανηλίκων και ουσιαστική συνεκτίμηση της γνώμης τους, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά τους.
Καλούμε την Πολιτεία και τη Δικαιοσύνη:
· να διασφαλίσουν την υποχρεωτική και ουσιαστική ακρόαση των παιδιών σε κάθε διαδικασία που τα αφορά με τη μαγνητοφώνηση της εξέτασης τους από το δικαστήριο.
· να προχωρήσουν στη σύσταση εξειδικευμένων οικογενειακών δικαστηρίων με διεπιστημονική υποστήριξη,
· να ενισχύσουν τις κοινωνικές υπηρεσίες και τη συνεργασία με ειδικούς ψυχικής υγείας,
· και να ευθυγραμμίσουν πλήρως την εθνική πρακτική με τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας.
Η προστασία του συμφέροντος του παιδιού δεν μπορεί να είναι τυπική διακήρυξη. Οφείλει να αποτελεί ουσιαστικό οδηγό κάθε δικαστικής κρίσης και κάθε νομοθετικής επιλογής.