Η μέρα που η Ελλάδα άνοιξε την πόρτα της Βουλής στις γυναίκες, μετά από δεκαετίες διεκδικήσεων
Σαν σήμερα, πριν από 70 χρόνια, στις 19 Φεβρουαρίου 1956, οι Ελληνίδες προσέρχονται για πρώτη φορά μαζικά στις κάλπες για να ασκήσουν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι σε βουλευτικές εκλογές. Είναι μια ημερομηνία-τομή για τη δημοκρατία στην Ελλάδα, γιατί από εκείνη την Κυριακή η πολιτική συμμετοχή παύει να είναι υπόθεση «μισής κοινωνίας».
Η ψήφος των γυναικών δεν ήρθε χωρίς αγώνες. Πίσω από τη θεσμική κατάκτηση υπήρχε ήδη ένα οργανωμένο υπόστρωμα διεκδίκησης, από την Καλλιρρόη Παρρέν και τον γυναικείο Τύπο έως την Άβρα Θεοδωροπούλου και τον «Σύνδεσμο για τα Δικαιώματα της Γυναίκας», που από το 1920 έβαζε σταθερά στο τραπέζι το αίτημα της πολιτικής ισότητας.
Η κοινωνία είχε δει από νωρίς μικρά, δύσκολα ανοίγματα. Οι Ελληνίδες ψηφίζουν στις δημοτικές εκλογές του 1934, όμως το δικαίωμα είναι περιορισμένο και η συμμετοχή μικρή, αφού αφορά μόνο γυναίκες με συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως ηλικία και εγγραμματοσύνη. Ένα ακόμη βήμα έρχεται μέσα στην Κατοχή, στις 25 Απριλίου 1944, όταν γυναίκες συμμετέχουν σε εκλογές στις περιοχές της λεγόμενης Ελεύθερης Ελλάδας, στο πλαίσιο της Εθνικής Αντίστασης, για την ανάδειξη των αντιπροσώπων του Εθνικού Συμβουλίου.
Η πλήρης, καθολική κατοχύρωση για τις βουλευτικές εκλογές έρχεται το 1952, με τον Νόμο 2159, που ψηφίζεται στις 7 Ιουνίου και προβλέπει την υποχρεωτική εγγραφή των Ελληνίδων άνω των 21 ετών στους εκλογικούς καταλόγους και την ψήφο «με τους ίδιους όρους» όπως των ανδρών. Παρ’ όλα αυτά, το δικαίωμα δεν ενεργοποιείται στις εκλογές του ίδιου έτους, με την επίσημη αιτιολόγηση ότι δεν προλαβαίνει να ολοκληρωθεί η εγγραφή στους καταλόγους. Έτσι, η πρακτική εφαρμογή μετατίθεται για την 1η Ιανουαρίου 1953.
Πριν από την πανελλαδική στιγμή του 1956, υπάρχει ένα σαφές προοίμιο. Στις επαναληπτικές εκλογές της 18ης Ιανουαρίου 1953 στη Θεσσαλονίκη, οι γυναίκες συμμετέχουν για πρώτη φορά σε βουλευτική διαδικασία, έστω και τοπικά, και εκλέγεται η Ελένη Σκούρα, η πρώτη Ελληνίδα βουλεύτρια. Στα χρόνια που ακολουθούν, γυναίκες ψηφοφόροι συμμετέχουν και σε αναπληρωματικές εκλογές, μέχρι να φτάσει η μέρα που η ψήφος τους θα «μετρήσει» σε όλη τη χώρα.
Το 1956, το δικαίωμα αποκτά πανελλαδική διάσταση και μετατρέπεται σε πράξη πολιτικής ωριμότητας. Οι κάλπες της 19ης Φεβρουαρίου δεν είναι ιστορικές μόνο επειδή αλλάζει το εκλογικό σώμα, αλλά και επειδή η ίδια η εκλογική διαδικασία έχει τις ιδιομορφίες της εποχής της, με αλλαγές στο εκλογικό σύστημα που επηρεάζουν τον τρόπο εκπροσώπησης και τις ισορροπίες.
Στις εκλογές του 1956 δεν μπήκαν μόνο οι γυναίκες στο εκλογικό σώμα, μπήκαν και στη Βουλή. Από 16 γυναίκες υποψήφιες, εκλέγονται δύο: η Λίνα Τσαλδάρη και η Βάσω Θανασέκου. Και λίγες ημέρες αργότερα, στις 29 Φεβρουαρίου 1956, η Τσαλδάρη αναλαμβάνει το υπουργείο Κοινωνικής Προνοίας, η πρώτη γυναίκα σε υπουργικό χαρτοφυλάκιο στην Ελλάδα.
Από εκεί και πέρα, η αλλαγή δεν έρχεται σε μια στιγμή. Η γυναικεία παρουσία στην πολιτική θα χρειαστεί χρόνο για να αποκτήσει βάθος, διάρκεια και κρίσιμη μάζα. Όμως η 19η Φεβρουαρίου 1956 μένει ως η ημερομηνία που ένα δικαίωμα πέρασε οριστικά από τις διεκδικήσεις και τα νομοθετήματα στην καθημερινή πράξη της δημοκρατίας.
Και κάθε φορά που σήμερα μια γυναίκα ρίχνει το ψηφοδέλτιό της στην κάλπη, συνεχίζει, συνειδητά ή όχι, μια διαδρομή που στην Ελλάδα γράφτηκε με καθυστερήσεις, αντιστάσεις και επιμονή, μέχρι να γίνει τελικά αυτονόητη.
Κεντρική φωτογραφία: 1. Γυναίκες συμμετέχουν στην Εφορευτική Επιτροπή και ψηφίζουν για πρώτη φορά στις βουλευτικές εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου 1956 | Μουσείο Μπενάκη -Συλλογή Δημήτρη Χαρισιάδη 2. Ενημερωτικό φυλλάδιο του Υπουργείου Εσωτερικών, 1953 | Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων / newsbeast